Moedersterfte in Frankrijk blijft zeldzaam, maar is niet gedaald: tussen 2016 en 2018 overleden 272 vrouwen tijdens hun zwangerschap of in het jaar daarna. Dat is ongeveer één vrouw om de vier dagen. Volgens het meest recente nationale rapport, in april 2024 gepubliceerd door Inserm (het Franse nationale instituut voor medisch onderzoek) en Santé publique France (de nationale volksgezondheidsdienst), was 60 % van deze sterfgevallen waarschijnlijk of mogelijk vermijdbaar.
Deze cijfers komen uit het Nationale Vertrouwelijke Onderzoek naar Moedersterfte (ENCMM). Ze laten een ingrijpende verschuiving in de doodsoorzaken zien en wijzen op preventiemogelijkheden die gezinnen rechtstreeks aangaan.
Hoeveel vrouwen sterven in Frankrijk aan zwangerschapsgerelateerde oorzaken?
In de periode 2016-2018 registreerde de ENCMM 272 gevallen van moedersterfte tot een jaar na het einde van de zwangerschap. Het moedersterftecijfer bedraagt 11,8 sterfgevallen per 100.000 levendgeborenen.
Beperkt tot de 42 dagen na de zwangerschap, de internationale referentiedefinitie, gaat het om 197 sterfgevallen. Het cijfer is dan 8,5 per 100.000 levendgeborenen. Volgens de auteurs ligt dit niveau in lijn met het Europese gemiddelde.
Het rapport stelt geen significante daling vast ten opzichte van eerdere perioden. De moedersterfte in Frankrijk stagneert dus, terwijl meer dan de helft van de sterfgevallen voorkomen zou kunnen worden.
Wat is moedersterfte?
Van moedersterfte is sprake wanneer een vrouw overlijdt tijdens de zwangerschap of na het einde ervan, door een oorzaak die verband houdt met de zwangerschap of erdoor is verergerd. Overlijden door een ongeval of een toevallige oorzaak telt niet mee.
De internationale definitie gaat uit van de 42 dagen na het einde van de zwangerschap. Frankrijk kijkt naar een langere periode, tot een jaar, om late sterfgevallen beter in beeld te krijgen. Juist door die keuze wordt het gewicht van psychiatrische oorzaken zichtbaar.
Hoe het vertrouwelijke onderzoek werkt
Gewone sterftestatistieken onderschatten de moedersterfte. De ENCMM combineert daarom meerdere bronnen: perinatale netwerken, overlijdensakten, ziekenhuisgegevens en koppeling met geboortegegevens.
Elk sterfgeval wordt vervolgens anoniem geanalyseerd door een nationaal comité van deskundigen. Dit comité doet een uitspraak over de oorzaak, de kwaliteit van de zorg en de vraag of het overlijden vermijdbaar was.
Zelfdoding, de belangrijkste oorzaak van moedersterfte
Dit is de meest opvallende uitkomst van het rapport. Psychiatrische oorzaken, met zelfdoding voorop, zijn goed voor 17,3 % van de moedersterfte tot een jaar, oftewel 47 sterfgevallen. Dat komt neer op ongeveer één sterfgeval door een psychiatrische oorzaak om de drie weken.
Daarna volgen deze oorzaken, over dezelfde periode van een jaar:
- Hart- en vaatziekten: 14,3 %, oftewel 39 sterfgevallen.
- Vruchtwaterembolie: 7,7 %, oftewel 21 sterfgevallen.
- Obstetrische bloedingen: 7,4 %, oftewel 20 sterfgevallen.
- Trombo-embolische aandoeningen: 7,4 %, oftewel 20 sterfgevallen.
- Hypertensieve aandoeningen: 4,8 %, oftewel 13 sterfgevallen.
Bloedingen, lange tijd de belangrijkste oorzaak, zijn duidelijk afgenomen. Toch blijven ze een belangrijke en vaak vermijdbare oorzaak.
Perinatale mentale gezondheid krijgt inmiddels bijzondere aandacht. We hebben de stand van zaken op een rij gezet over perinatale mentale gezondheid in Frankrijk en over hoe je babyblues en postnatale depressie van elkaar onderscheidt.
Welke vrouwen lopen het meeste risico?
Het risico is niet gelijk verdeeld. Het rapport noemt verschillende factoren die samenhangen met een hogere sterfte.
- Leeftijd: vergeleken met vrouwen van 20 tot 24 jaar is het risico 2,6 keer zo hoog tussen 35 en 39 jaar, en 5 keer zo hoog vanaf 40 jaar.
- Obesitas: dit geldt voor 26 % van de overleden vrouwen, twee keer zoveel als bij alle vrouwen die bevallen.
- Migratie: de sterfte is twee keer zo hoog bij vrouwen die in het buitenland zijn geboren, en drie keer zo hoog bij vrouwen die in Afrika ten zuiden van de Sahara zijn geboren.
- Sociale kwetsbaarheid: dit geldt voor 34 % van de overleden vrouwen, tegenover 22 % van de referentiepopulatie.
- Regio: de sterfte is twee keer zo hoog in de Franse overzeese departementen en regio's als in Europees Frankrijk.
Deze factoren sluiten aan bij andere ontwikkelingen uit perinatale onderzoeken, zoals de stijgende leeftijd van moeders. Ze hangen ook samen met de uitdagingen rond zwangerschapsdiabetes, een andere complicatie die nauwlettend wordt gevolgd.
Zes op de tien sterfgevallen vermijdbaar geacht
Het comité van deskundigen beoordeelde 17 % van de sterfgevallen als ‘waarschijnlijk’ vermijdbaar en 43 % als ‘mogelijk’ vermijdbaar. De zorg werd in ongeveer twee op de drie gevallen als niet optimaal beoordeeld.
Het rapport onderscheidt drie soorten factoren van vermijdbaarheid. Ontoereikende zorg werd vastgesteld in 53 % van de gevallen. Organisatorische tekortkomingen komen voor in 24 % van de gevallen. Een moeizame interactie tussen de patiënte en het zorgsysteem wordt vermeld in 22 % van de gevallen.
Deze resultaten zijn niet bedoeld om schuldigen aan te wijzen. Ze dienen om de praktijk te verbeteren, door vertraagde diagnoses, gemiste signalen en onderbrekingen in de opvolging in kaart te brengen.
Wat deze cijfers betekenen voor gezinnen
Moedersterfte blijft een zeldzame gebeurtenis. Deze gegevens hoeven niet elke aanstaande moeder ongerust te maken, maar ze laten zien waar waakzaamheid het meest telt.
Het vroege postnatale gesprek
Sinds 2022 krijgt in Frankrijk elke vrouw die net bevallen is een vroeg postnataal gesprek aangeboden. Volgens de Assurance Maladie (de Franse wettelijke ziektekostenverzekering) vindt het plaats tussen de 4e en de 8e week, met een verloskundige of een arts. Tussen de 10e en de 14e week kan een tweede gesprek worden aangeboden.
Dit gesprek is juist bedoeld om psychische moeilijkheden, uitputting of isolement op te sporen. Het vervangt niet de medische nacontrole, die 6 tot 8 weken na de bevalling plaatsvindt.
Signalen waarbij je een arts moet raadplegen
Verdriet dat langer duurt dan de eerste weken, sombere gedachten, ongewone kortademigheid, pijn in de borst of in een kuit: dat zijn redenen om zonder te wachten een arts te raadplegen. Je partner en je omgeving spelen een rol bij het herkennen ervan.
Bij gedachten aan zelfdoding, bij jezelf of bij een naaste, is het Franse nationale nummer voor zelfmoordpreventie, 3114, gratis en 24 uur per dag bereikbaar. Bel bij levensbedreigend gevaar het nummer 15.
Moedersterfte in Frankrijk vergeleken met Europa
Met 8,5 sterfgevallen per 100.000 levendgeborenen na 42 dagen ligt Frankrijk volgens de auteurs van het rapport in lijn met het Europese gemiddelde. Bovenal beschikt het land over een permanent vertrouwelijk onderzoek, dat actief naar elk sterfgeval zoekt.
Dankzij dit systeem zijn de Franse cijfers vollediger dan die van veel andere landen. Het verklaart ook waarom ruwe vergelijkingen tussen landen met voorzichtigheid moeten worden gemaakt.
Andere indicatoren van perinatale gezondheid vullen dit beeld aan: de zuigelingensterfte, de vroeggeboorte en het aantal keizersneden, die we in afzonderlijke artikelen hebben geanalyseerd.
Zorgen voor de moeder is zorgen voor de baby
Het beleid rond de eerste 1000 dagen legt de nadruk op dit verband: de lichamelijke en psychische gezondheid van de moeder bepaalt mede de ontwikkeling van het kind. Ons artikel over de eerste 1000 dagen en het babybrein gaat dieper in op deze sleutelperiode.
Na een geboorte om hulp vragen is geen teken van zwakte. Vaak is het juist wat ervoor zorgt dat je de eerste maanden goed doorkomt, voor moeder én baby.
Wat je moet onthouden
- 272 gevallen van moedersterfte in Frankrijk tussen 2016 en 2018, oftewel ongeveer één om de vier dagen.
- Een cijfer van 11,8 per 100.000 levendgeborenen na een jaar en 8,5 na 42 dagen, zonder significante daling.
- Zelfdoding en psychiatrische oorzaken zijn de belangrijkste oorzaak geworden, vóór hart- en vaatziekten.
- 60 % van de sterfgevallen wordt waarschijnlijk of mogelijk vermijdbaar geacht.
- Leeftijd, obesitas, migratie en bestaansonzekerheid verhogen het risico.
Bronnen
- Inserm (team EPOPé, C. Deneux-Tharaux, M. Saucedo) en Santé publique France, “Les morts maternelles en France : mieux comprendre pour mieux prévenir. 7e rapport de l'Enquête nationale confidentielle sur les morts maternelles (ENCMM), 2016-2018”, april 2024.
- Santé publique France, samenvatting “Mortalité maternelle en France, 2016-2018”, reeks Études et enquêtes, april 2024.
- Assurance Maladie (ameli.fr), “Après l'accouchement : le retour à la maison”, bijgewerkt op 27 augustus 2026.
