Zwangerschapsdiabetes kwam in 2021 voor bij 16,4 % van de vrouwen die in Frankrijk bevielen, tegenover 10,8 % in 2016. Het is een van de opvallendste resultaten van de Enquête nationale périnatale (nationaal perinataal onderzoek), die op 6 oktober 2022 werd gepubliceerd door Inserm (het Franse nationale instituut voor gezondheid en medisch onderzoek) samen met Santé publique France en DREES. Eén op de zes zwangerschappen wordt dus gevolgd vanwege een verhoogde bloedsuiker die tijdens de zwangerschap is ontstaan. Dit artikel zet de officiële cijfers op een rij, legt uit hoe de screening verloopt en wat deze diagnose concreet betekent voor de baby, voor en na de geboorte.
Wat is zwangerschapsdiabetes?
De Assurance Maladie (de Franse wettelijke ziektekostenverzekering) omschrijft het als een stijging van de bloedsuiker die tijdens de zwangerschap optreedt en na de bevalling, in elk geval tijdelijk, weer verdwijnt. Het gaat niet om diabetes type 1 of een al bestaande diabetes type 2, al kan er bij die gelegenheid wel een niet eerder opgemerkte diabetes aan het licht komen. Zwangerschapshormonen maken insuline minder doeltreffend; bij sommige vrouwen kan de alvleesklier dat niet compenseren en hoopt de suiker zich op in het bloed.
Zwangerschapsdiabetes: de officiële cijfers in Frankrijk
De Enquête nationale périnatale (ENP) bevraagt in een bepaalde week alle vrouwen die in Frankrijk bevallen. De editie van 2021 omvatte 13.631 geboorten bij 13.404 vrouwen. De resultaten over zwangerschapsdiabetes en de bijbehorende factoren lees je het best in samenhang.
- Frequentie: 16,4 % van de vrouwen in 2021, tegenover 10,8 % in 2016, een stijging met meer dan de helft in vijf jaar.
- Leeftijd van de moeder: 19,2 % van de moeders was tussen 35 en 39 jaar (17,2 % in 2016) en 5,4 % was 40 jaar of ouder (3,9 % in 2016).
- Gewicht vóór de zwangerschap: 23,0 % van de vrouwen had overgewicht (19,9 % in 2016) en 14,4 % obesitas (11,8 % in 2016).
- Keizersnede: 21,4 % van de bevallingen in 2021.
- Gemiddeld geboortegewicht: 3,264 kg in 2021, vrijwel stabiel ten opzichte van 2016 (3,251 kg).
De stijging is deels te verklaren door de ontwikkeling van de risicofactoren, leeftijd en gewicht, en deels door een systematischere screening sinds de aanbevelingen van 2010. Met de ENP kun je deze twee effecten niet van elkaar scheiden.
Wie wordt gescreend, en hoe?
In Frankrijk is de screening gericht: ze is bedoeld voor vrouwen met minstens één risicofactor. De Assurance Maladie noemt er vijf.
- Leeftijd boven 35 jaar.
- Body-mass-index van 25 kg/m² of hoger.
- Diabetes bij een eerstegraads familielid (ouder, broer, zus).
- Zwangerschapsdiabetes bij een eerdere zwangerschap.
- Eerdere voldragen bevalling van een kind van meer dan 4 kg.
De twee stappen van de screening
In het eerste trimester wordt bij het bloedonderzoek aan het begin van de zwangerschap de nuchtere bloedsuiker gemeten. Daarna wordt tussen week 24 en week 28 van de zwangerschap (gerekend vanaf de laatste menstruatie) een orale glucosetolerantietest (OGTT) afgenomen. De vrouw drinkt 75 g glucose en de bloedsuiker wordt nuchter gemeten en vervolgens na één en na twee uur. Eén waarde die gelijk is aan of hoger dan de grenswaarden volstaat voor de diagnose: 0,92 g/l nuchter, 1,80 g/l na één uur, 1,53 g/l na twee uur. Deze grenswaarden komen uit de aanbevelingen van het Collège national des gynécologues et obstétriciens français (het Franse college van gynaecologen en verloskundigen) en de Société francophone du diabète, gepubliceerd in 2010.
Wat zijn de gevolgen voor de baby?
De overtollige suiker gaat door de placenta, de insuline niet. De foetus maakt dan zelf grote hoeveelheden insuline aan, wat de twee belangrijkste gevolgen verklaart die de Assurance Maladie beschrijft.
Macrosomie
Een geboortegewicht van meer dan 4 kg bij een voldragen baby. Het verhoogt het risico op moeilijkheden tijdens de bevalling en op een keizersnede, die nodig kan zijn boven een geschat gewicht van 4,2 kg. Ons artikel over het aantal keizersneden in Frankrijk plaatst dit cijfer in context.
Hypoglykemie bij de pasgeborene
Bij de geboorte valt de suikertoevoer van de moeder abrupt weg, terwijl de pasgeborene veel insuline blijft aanmaken. De bloedsuiker van de baby wordt zorgvuldig gecontroleerd, vooral als de moeder insuline heeft gekregen of als het geboortegewicht afwijkend is. De voeding begint zo snel mogelijk na de geboorte en daarna om de twee à drie uur, om dalingen van de bloedsuiker te voorkomen. Dat is een van de redenen waarom de eerste borstvoedingen of flesjes op de kraamafdeling zo vroeg worden gegeven.
En op langere termijn?
Blootstelling aan een hoge bloedsuiker tijdens de zwangerschap wordt onderzocht als factor voor later overgewicht bij het kind, maar de Assurance Maladie noemt het op haar pagina's voor ouders geen vaststaand gevolg. De gebruikelijke opvolging van gewicht en groei, beschreven in ons artikel over overgewicht bij jonge kinderen, geldt zonder bijzondere maatregelen. Een baby die geboren is na een zwangerschap met goed geregelde zwangerschapsdiabetes heeft, zodra de controle van de eerste dagen voorbij is, dezelfde behoeften als elke andere baby. Slaap, aangepaste voeding, tijd op de grond om te bewegen: daar draait het om in de eerste 1000 dagen.
Hoe verloopt de zwangerschap na de diagnose?
De behandeling berust in de eerste plaats op voeding en lichaamsbeweging, met zelfcontrole van de bloedsuiker meerdere keren per dag. Worden de streefwaarden niet gehaald, dan wordt insuline voorgeschreven; orale diabetesmedicatie wordt in Frankrijk tijdens de zwangerschap niet gebruikt. De streefwaarden uit de aanbevelingen van 2010 zijn een bloedsuiker onder 0,95 g/l nuchter en onder 1,20 g/l twee uur na de maaltijd.
De bevalling verloopt normaal als de diabetes goed geregeld is. Ze kan vóór de uitgerekende datum worden ingeleid bij ontregeling of bij een complicatie bij de foetus. Dat blijft een minderheid van de gevallen: het percentage vroeggeboorten dat de ENP meet, is stabiel op 7,0 %, alle oorzaken samen, zoals ons artikel over vroeggeboorte in Frankrijk uitlegt.
De opvolging van de moeder na de geboorte
Na de bevalling wordt de bloedsuiker weer normaal en wordt de insuline gestopt. Maar de Assurance Maladie legt de nadruk op de lange termijn. Het risico op diabetes type 2 is zeven keer zo hoog en blijft minstens 25 jaar bestaan. Het cardiovasculaire risico is 1,7 keer zo hoog en dat op het metabool syndroom twee tot vijf keer zo hoog. Een controle van de bloedsuiker staat gepland bij de nacontrole, tussen zes en acht weken, daarna na drie maanden, vóór elke nieuwe zwangerschap en vervolgens om de één tot drie jaar. Het risico dat het bij een volgende zwangerschap terugkomt, wordt geschat op 30 tot 84 %.
Borstvoeding is niet gecontra-indiceerd. De officiële gegevens over borstvoeding in Frankrijk wijzen op de voordelen voor zowel moeder als kind, en de pagina's van de Assurance Maladie over zwangerschapsdiabetes leggen geen enkele beperking op.
Wat je moet onthouden
Zwangerschapsdiabetes treft in Frankrijk één op de zes zwangerschappen, een aandeel dat tussen 2016 en 2021 met de helft is gestegen. De screening gebeurt op basis van risicofactoren, met een nuchtere bloedsuikermeting en daarna een OGTT tussen week 24 en 28. Goed geregeld verhindert het geen normale bevalling of een gezonde baby, al moet de bloedsuiker van de pasgeborene de eerste dagen worden gecontroleerd. Voor de moeder is het vooral een signaal voor de lange termijn, dat een regelmatige opvolging tot lang na de geboorte rechtvaardigt.
Bronnen
- Inserm, Santé publique France, DREES, “Enquête nationale périnatale: résultats de l'édition 2021”, persbericht en rapport, 6 oktober 2022.
- Assurance Maladie (ameli.fr), dossier “Diabète gestationnel”: definitie en risicofactoren, screening, behandeling en opvolging, bevalling en nazorg, pagina's bijgewerkt op 31 januari 2025.
- Collège national des gynécologues et obstétriciens français en Société francophone du diabète, richtlijnen voor de klinische praktijk “Le diabète gestationnel”, 2010.
