De meeste baby’s wijzen tussen 9 en 14 maanden met hun vinger, met een mediaan rond 12 maanden. Wanneer je baby met zijn vinger wijst, vraagt hij niet alleen om een voorwerp: hij deelt zijn aandacht met jou. Dit gebaar gaat vooraf aan de eerste woorden en kondigt de intrede in doelgerichte communicatie aan.
Wijzen: een gebaar dat aan woorden voorafgaat
Voordat een kind praat, communiceert het met zijn lichaam. Het kijkt, strekt zijn armen uit en draait zijn hoofd naar een geluid. Wijzen is het resultaat van deze reeks. Het is het eerste gebaar dat duidelijk zegt: dat voorwerp daar interesseert me.
Niet de uitgestrekte vinger op zich is belangrijk, maar wat ermee gepaard gaat. Het kind wijst, kijkt vervolgens naar de volwassene en kijkt daarna terug naar het voorwerp. Dit heen-en-weer bewegen van de blik heet gezamenlijke aandacht. Twee mensen richten hun aandacht dan op hetzelfde voorwerp en weten dat ook.
Deze vaardigheid vormt rechtstreeks de basis voor de woordenschat. Een kind dat naar een lamp wijst en jouw reactie afwacht, creëert de perfecte gelegenheid om het woord ‘lamp’ te horen. Het verband tussen gebaren en taal wordt uitgelegd in ons artikel over de taalontwikkeling van 0 tot 3 jaar.
Vanaf welke leeftijd wijst een baby met zijn vinger?
Meestal tussen 9 en 14 maanden. Sommige kinderen wijzen al vanaf 8 maanden, andere pas na 15 maanden, zonder dat dit een probleem hoeft te zijn. De spreiding is groot omdat dit gebaar zowel afhangt van de fijne motoriek als van de behoefte om te communiceren.
De volgorde waarin de gebaren verschijnen, is daarentegen vrij stabiel. Eerst komt het uitstrekken van de arm naar een gewenst voorwerp, vaak rond 8 of 9 maanden. Daarna komt de vinger los van de vuist. Ten slotte verschijnt het wijzen naar een voorwerp op afstand, buiten handbereik.
Twee verschillende manieren van wijzen, twee bedoelingen
Onderzoekers onderscheiden twee vormen, die niet precies op hetzelfde moment verschijnen.
Imperatief wijzen: ‘geef me dat’
Het kind wijst om iets te krijgen. De fles op tafel, het speelgoed op de plank. Het is een verzoek. Dit verschijnt meestal als eerste, rond 9 tot 11 maanden.
Declaratief wijzen: ‘kijk daar’
Het kind wijst zonder iets te willen krijgen. Het wijst naar een hond op straat of een vliegtuig in de lucht. Het wil iets delen, niet iets ontvangen. Deze vorm verschijnt iets later, vaak rond 12 maanden, en speelt een grotere rol in de sociale ontwikkeling.
Beide vormen zijn normaal en komen naast elkaar voor. Een kind dat alleen verzoeken doet, gaat bijna altijd ook wijzen om iets te delen.
Wat bereidt het wijzen voor, vóór 9 maanden?
Al vóór het gebaar zelf worden verschillende bouwstenen ontwikkeld.
- Het volgen van de blik: rond 6 tot 9 maanden volgt je baby de richting van je ogen en daarna van je vinger.
- Objectpermanentie: begrijpen dat iets bestaat, ook wanneer het verborgen is, maakt het interessant om ernaar te wijzen. We leggen dit uitgebreider uit in ons artikel over objectpermanentie.
- Imitatie: het kind doet gebaren na die het ziet, ook het uitstrekken van een vinger. Dit mechanisme wordt beschreven in ons artikel over imitatie bij baby’s.
- Het afzonderlijk bewegen van de vingers: de pincetgreep met duim en wijsvinger verfijnt zich rond 9 tot 12 maanden, waarna de wijsvinger afzonderlijk kan worden gebruikt.
Deze vaardigheden worden ontwikkeld zonder speciale oefeningen. Ze ontstaan tijdens gewone interacties en spelletjes op de grond.
Hoe reageer je wanneer je baby met zijn vinger wijst?
De reactie van de volwassene is belangrijker dan het gebaar zelf. Drie eenvoudige reacties volstaan.
Volg eerst de vinger. Kijk echt naar wat je baby aanwijst, zelfs als het een vlek op de muur is. Het kind controleert of je hebt meegekeken.
Benoem het vervolgens. Een precies woord is beter dan een lange zin. ‘Een vogel.’ Daarna kun je eventueel een korte zin toevoegen.
Laat ten slotte een moment stilte vallen. Veel volwassenen reageren te snel. De stilte geeft het kind ruimte om zelf te vocaliseren, en juist dan verschijnen vaak de eerste doelgerichte lettergrepen.
Een veelgemaakte fout is om het verzoek steeds vóór te zijn. Als alles al komt voordat het kind gebaart, heeft het geen reden meer om te wijzen.
En als je baby nog niet wijst?
Vóór 12 maanden is het ontbreken van wijzen op zichzelf niet zorgwekkend. Kijk naar het geheel: zoekt het kind oogcontact, reageert het op zijn naam, strekt het zijn armen uit en brabbelt het met medeklinkers?
De Franse Haute Autorité de santé noemt het ontbreken van wijzen op afstand of van andere sociale gebaren op 12 maanden wel als mogelijk alarmsignaal voor een atypische ontwikkeling. Dit is geen diagnose, maar een aanleiding om er zonder uitstel over te praten met de arts die het kind begeleidt.
Advies is ook nuttig als een kind dat eerst wees daarmee stopt of als het oogcontact minder vaak voorkomt. Vroege signalering van neuro-ontwikkelingsstoornissen is een onderwerp dat we afzonderlijk in onze actualiteiten hebben behandeld.
De rol van vrij bewegen op de grond en samen spelen
Een kind wijst vooral wanneer het iets te tonen heeft en iemand aan wie het dat kan tonen. Twee concrete voorwaarden bevorderen dit gebaar.
De eerste is de houding. Een kind dat vrij en stabiel op de grond zit, heeft beide handen beschikbaar. In een wipstoeltje of zitje gebruikt het vaak één hand om zich vast te houden. De vloer blijft de beste plek om de omgeving te bekijken, zolang die veilig en comfortabel is. Dat is de functie van een opvouwbare en omkeerbare speelmat voor baby’s: een stabiel, schoon en dempend oppervlak bieden voor deze lange ontdekkingsmomenten.
De tweede is de aanwezigheid van een beschikbare volwassene die op ooghoogte zit. Wijzen zonder iemand om het mee te delen dooft uit. Ook de materialen en de veiligheid van dit speeloppervlak zijn belangrijk: we hebben ze uitgebreid besproken in onze gids over schuimmatten, en wat je beter kunt vermijden in ons artikel over veelgemaakte fouten met een speelmat.
Wat je moet onthouden
- Baby’s wijzen meestal tussen 9 en 14 maanden, met een mediaan rond 12 maanden.
- Imperatief wijzen vraagt om iets; declaratief wijzen deelt iets.
- Het heen-en-weer bewegen van de blik tussen het voorwerp en de volwassene is het belangrijkste signaal.
- Volgen, benoemen en vervolgens stil zijn: drie reacties die de taalontwikkeling stimuleren.
- Het ontbreken van wijzen op 12 maanden is een reden om dit met de arts te bespreken, zonder meteen te panikeren.
Onze visie op ontwikkeling en de producten die daarbij ondersteunen, wordt uitgelegd op de pagina over Treelys.
