Antibiotica bij baby's: wat de cijfers over 2024 laten zien
Antibiotica helpen bij een baby tegen bacteriële infecties, maar tegen virusinfecties doen ze niets. En juist die virusinfecties zijn verantwoordelijk voor het grootste deel van de ziektes op jonge leeftijd: verkoudheid (neus-keelontsteking), bronchiolitis, griep, de meeste keelontstekingen vóór 3 jaar en de meeste buikgriepjes. Op 18 november 2025 publiceerde Santé publique France (het Franse volksgezondheidsinstituut) de balans over 2024 van het antibioticagebruik buiten het ziekenhuis. Het aantal voorschriften stijgt opnieuw in de algemene bevolking. Kinderen van 0 tot 4 jaar blijven de meest blootgestelde leeftijdsgroep, met 1.326 voorschriften per 1.000 kinderen per jaar. Dit artikel zet die cijfers op een rij, legt uit in welke situaties een antibioticum bij een zuigeling gerechtvaardigd is en wat de autoriteiten ouders aanraden.
De cijfers van Santé publique France over 2024
De jaarlijkse balans, opgesteld samen met de Assurance Maladie (de Franse wettelijke ziektekostenverzekering) en het Agence nationale de sécurité du médicament (het Franse geneesmiddelenagentschap), gaat over antibiotica die buiten het ziekenhuis worden verstrekt. De belangrijkste resultaten:
- Meer dan 860 voorschriften per 1.000 inwoners in 2024, een stijging van 4,8 % ten opzichte van 2023.
- 22,1 gedefinieerde dagdoseringen per 1.000 inwoners per dag, een stijging van 5,4 %, een niveau vergelijkbaar met dat van 2019, vóór de pandemie.
- Bij kinderen van 0 tot 4 jaar 1.326 voorschriften per 1.000 kinderen per jaar, een stabiele waarde, iets lager dan in 2019 (1.333).
- Het aantal voorschriften bij kinderen steeg vooral in het derde kwartaal van 2024, door een sterke golf van winterinfecties. Santé publique France benadrukt dat deze infecties overwegend viraal zijn en geen reden zouden mogen zijn om antibiotica voor te schrijven.
- Huisartsen zijn goed voor 75,6 % van het voorgeschreven volume, andere specialisten voor 12,2 % en tandartsen voor 11,9 %.
- Penicillines, waaronder amoxicilline, blijven de meest voorgeschreven klasse, met meer dan de helft van de voorschriften; het aantal voorschriften ervan steeg in 2024 met 18,9 %.
Volgens deze gegevens blijft Frankrijk het Europese land met het op één na hoogste antibioticagebruik. De nationale strategie voor de preventie van infecties en antibioticaresistentie stelt een doel van 650 voorschriften per 1.000 inwoners tegen 2027. Het verschil met de 860 die in 2024 zijn gemeten, laat zien hoeveel inspanning er nog nodig is.
Waarom zijn kinderen van 0 tot 4 jaar het meest blootgesteld?
Een zuigeling krijgt gemiddeld zes tot tien luchtweginfecties per jaar, en nog meer in de kinderopvang. Elke episode is een aanleiding voor een doktersbezoek en dus voor een voorschrift. Koorts maakt ongerust, de nachten zijn kort, en de druk om 'iets te geven' is echt, aan beide kanten van het bureau. Toch zijn bijna al deze episodes viraal. Het cijfer van 1.326 voorschriften per 1.000 kinderen betekent dat een kind jonger dan 5 jaar gemiddeld meer dan één antibioticakuur per jaar krijgt. Ons artikel over hoe vaak kinderen ziek worden in de kinderopvang beschrijft dit ritme van infecties.
Wanneer is een antibioticum nuttig bij een baby?
De regel is eenvoudig: een antibioticum werkt op bacteriën, nooit op virussen. De Assurance Maladie herinnert eraan: antibiotica kunnen virale ziektes niet genezen. De moeilijkheid is dat koorts, hoesten en een loopneus op zich niet vertellen of het om een virus of een bacterie gaat. Het medisch onderzoek, soms aangevuld met een test, geeft daarover uitsluitsel.
Infecties waarvoor geen antibiotica nodig zijn
- Verkoudheid (neus-keelontsteking): die geneest volgens de Assurance Maladie vanzelf binnen tien dagen en wordt behandeld met neusspoelingen en snuiten. Onze gids over de neuszuiger voor baby's legt uit hoe je die gebruikt.
- Bronchiolitis: in de overgrote meerderheid van de gevallen viraal, en wordt dus niet met antibiotica behandeld. Ons artikel over bronchiolitis en de preventie ervan vat de aanbevelingen samen.
- Griep, waarvan de vaccinatiecampagne 2026-2027 op 13 oktober start: lees ons artikel over griep bij zuigelingen.
- Keelontsteking vóór 3 jaar: de Assurance Maladie geeft aan dat bij kinderen jonger dan drie jaar een behandeling om koorts en pijn te verlichten volstaat. De sneltest wordt pas vanaf 3 jaar uitgevoerd; is die positief, dan is de keelontsteking bacterieel en wordt een antibioticum noodzakelijk.
- Acute bronchitis en de meeste buikgriepjes, die de Assurance Maladie eveneens tot de virale infecties rekent.
Situaties waarin een antibioticum gerechtvaardigd is
Sommige bacteriële infecties komen vaak voor bij zuigelingen en zijn goed te behandelen: urineweginfectie, bepaalde longontstekingen, uitgebreide krentenbaard (impetigo) en roodvonk. Daarnaast is er de acute middenoorontsteking vóór 2 jaar, waarvoor de Haute Autorité de santé (de Franse gezondheidsautoriteit) de regels voor het voorschrijven naar leeftijd heeft vastgelegd. We bespreken middenoorontsteking uitgebreid in ons artikel over oorontsteking bij zuigelingen. Bij een baby jonger dan 3 maanden is elke koorts een noodgeval dat kan leiden tot een behandeling met antibiotica in het ziekenhuis, zolang een ernstige infectie niet is uitgesloten. Ons artikel over koorts bij zuigelingen legt deze grenzen uit.
Waarom een onnodig antibioticum bij een baby vermijden?
Er zijn drie redenen, alle drie gedocumenteerd door de gezondheidsautoriteiten. De eerste is dat het niets oplevert: bij een virusinfectie maakt een antibioticum de ziekte niet korter en voorkomt het geen complicaties. De tweede is het effect op het kind zelf: spijsverteringsklachten, huidreacties en een verstoring van de darmflora, die zich in de eerste levensjaren nog aan het opbouwen is. De derde is collectief: elke blootstelling selecteert resistente bacteriën. De Assurance Maladie schat de last van antibioticaresistentie in Frankrijk op 125.000 infecties en meer dan 5.500 sterfgevallen die aan multiresistente bacteriën worden toegeschreven.
Wat kun je als ouder doen?
De aanbevelingen van de Assurance Maladie voor verstandig antibioticagebruik gelden voor zuigelingen net zo goed als voor volwassenen:
- Geef nooit een antibioticum zonder voorschrift en gebruik nooit een restje uit een flesje van een eerdere kuur opnieuw, ook niet bij klachten die hetzelfde lijken.
- Wordt er een antibioticum voorgeschreven, houd je dan aan de dosis, de tijdstippen en de volledige duur, en stop niet zodra de klachten verbeteren.
- Breng aangebroken of ongebruikte flesjes terug naar de apotheek.
- Vraag niet om een antibioticum bij verkoudheid of bronchiolitis: koorts houd je in de gaten en verlicht je. Ons artikel over de dosis paracetamol op basis van het gewicht en onze gids over het kiezen van een thermometer gaan hier dieper op in.
- Beperk de kans op infecties: handen wassen, ventileren, rokers op afstand houden, vaccineren volgens het vaccinatieschema.
Het is volkomen terecht om de arts te vragen waarom hij of zij wel of geen antibioticum voorschrijft. Een consult dat eindigt met 'het is viraal, we houden het in de gaten' is geen mislukt consult: het is in de overgrote meerderheid van de gevallen precies het verwachte resultaat.
Antibiotica en baby's: veelgestelde vragen
Mijn baby heeft al drie dagen koorts. Is er een antibioticum nodig?
Niet per se. Virale koorts duurt vaak drie tot vijf dagen. Waar het om gaat, zijn de algemene toestand van je kind, de leeftijd, eventuele alarmsignalen en het onderzoek door de arts. Vóór de leeftijd van 3 maanden ga je meteen naar de arts, hoe lang de koorts ook duurt.
De arts heeft niets voorgeschreven. Is dat normaal?
Ja, bij de meeste consulten voor een luchtweginfectie bij een zuigeling. De cijfers over 2024 laten zien dat de piek in voorschriften bij kinderen samenvalt met overwegend virale winterinfecties, precies wat Santé publique France aanwijst als iets dat moet worden rechtgezet.
Zijn probiotica nodig naast het antibioticum?
Geen enkele officiële Franse aanbeveling schrijft ze voor bij zuigelingen. Vraag liever advies aan je arts of apotheker dan zomaar een product te kopen.
Wat je moet onthouden
- In 2024 kregen kinderen van 0 tot 4 jaar 1.326 antibioticavoorschriften per 1.000 kinderen, de meest blootgestelde leeftijdsgroep.
- De stijging bij kinderen in het derde kwartaal van 2024 betreft overwegend virale infecties, waarvoor geen antibioticum nodig is.
- Verkoudheid, bronchiolitis, griep, keelontsteking vóór 3 jaar, bronchitis, buikgriep: geen antibioticum.
- Oorontsteking vóór 2 jaar, urineweginfectie, bacteriële longontsteking, koorts vóór 3 maanden: een antibioticum kan gerechtvaardigd zijn, op medisch advies.
- Nooit zelfmedicatie, de kuur helemaal afmaken als die is voorgeschreven, restjes terug naar de apotheek.
Bronnen
- Santé publique France, "Les prescriptions et la consommation d'antibiotiques en secteur de ville augmentent en 2024", persbericht, 18 november 2025.
- Vidal, "Consommation d'antibiotiques en France : une hausse significative en 2024", 20 november 2025 (weergave van de gegevens van Santé publique France, ANSM en Assurance Maladie).
- Assurance Maladie (ameli.fr), "Antibiotiques et antibiorésistance", bijgewerkt op 22 juli 2026.
- Assurance Maladie (ameli.fr), "Traitement de la rhinopharyngite de l'enfant", bijgewerkt op 4 februari 2026.
- Assurance Maladie (ameli.fr), "Traitement de l'angine avec ou sans antibiotiques", bijgewerkt op 4 september 2026.
