Een tweetalige baby praat niet later dan een ander kind. Onderzoek toont geen taalachterstand aan die kan worden toegeschreven aan het feit dat het kind vanaf de geboorte twee talen hoort. Wat verandert, is de verdeling: de woordenschat wordt over de twee talen verdeeld en elke taal krijgt de eigen tijd om zich te verankeren.
Er blijft een praktische vraag over die alle gezinnen zich stellen: hoeveel moet je een taal spreken voordat het kind die ook gaat spreken? De gegevens bestaan en zijn duidelijker dan men denkt.
Gaat een tweetalige baby later praten?
Nee. De eerste woorden verschijnen binnen dezelfde periodes als bij een eentalig kind, meestal rond twaalf maanden, met aanzienlijke individuele variatie.
Het idee van een achterstand komt voort uit een meetverwarring. Als men de woordenschat van een tweetalig kind in slechts één van zijn talen telt, lijkt het achter te lopen. Als men beide talen optelt, verdwijnt het verschil grotendeels.
De klassieke mijlpalen van de taalontwikkeling van 0 tot 3 jaar blijven dus geldig. Ze zijn gewoon van toepassing op alle talen van het kind samen, niet op één enkele taal.
Wat meertaligheid werkelijk verandert
Het verschuift de verdeling van de woordenschat, niet de totale hoeveelheid ervan.
In haar synthese die in september 2017 werd gepubliceerd voor de Encyclopedie over de ontwikkeling van jonge kinderen, merkt onderzoekster Ellen Bialystok op dat de woordenschat van tweetalige kinderen in elke afzonderlijke taal minder ontwikkeld is. Ze bestempelt dit verschil nooit als een achterstand.
De reden is mechanisch. Een kind beschikt over een eindig aantal wakkere uren. Als het die over twee talen verdeelt, hoort het elke taal minder vaak dan een kind dat maar één taal hoort. De woordenschat volgt die blootstelling.
Praktisch gevolg: een tweetalig kind kan het woord « lepel » in de ene taal kennen en niet in de andere, simpelweg omdat de maaltijden in slechts één van de twee talen plaatsvinden.
Hoeveel blootstelling is nodig voordat een taal zich verankert?
Veel meer dan men denkt. Occasionele blootstelling volstaat niet om een actieve spreker te worden.
Wat het Belgische onderzoek onder 1.899 gezinnen laat zien
Annick De Houwer onderzocht in 2007 de taalpraktijken van 1.899 Belgische gezinnen die in een tweetalige context leven. Voor elke ouderlijke configuratie registreerde ze het aandeel kinderen dat de minderheidstaal daadwerkelijk sprak.
- Beide ouders spreken thuis de minderheidstaal: 97 % kinderen spreken die taal.
- Een tweetalige ouder en een ouder die alleen de minderheidstaal spreekt: 93 %.
- Elke ouder spreekt zijn of haar eigen taal: 73 %.
- Een tweetalige ouder en een ouder die alleen de meerderheidstaal spreekt: 34 %.
Het contrast tussen de eerste en de laatste regel is het nuttigste resultaat van dit onderzoek. De overdracht hangt niet af van een methode, maar van de werkelijke hoeveelheid taal die het kind thuis hoort.
«Één persoon, één taal» is geen magische regel
Het principe «één persoon, één taal» houdt in dat elke ouder het kind altijd in zijn of haar eigen taal aanspreekt. Het wordt vaak voorgesteld als de standaardmethode.
De bovenstaande cijfers nuanceren dit: in deze situatie spreekt 73% van de kinderen de taal, aanzienlijk minder dan wanneer de minderheidstaal het hele huis domineert. Het werkt, maar het is niet de meest doeltreffende aanpak.
Een Nederlands onderzoek onder leiding van Sharon Unsworth uit 2013 bij 136 kinderen mat wekelijkse blootstellingspercentages van 8% tot 93% van de tijd. Deze spreiding verklaart een groot deel van de waargenomen verschillen tussen gezinnen.
Waarom een baby de twee talen mengt
Mengen is normaal en tijdelijk. Het wijst noch op verwarring, noch op een moeilijkheid.
Een tweejarig kind dat een woord uit de ene taal in een zin van de andere invoegt, doet wat tweetalige volwassenen doen: het gebruikt het woord waarover het beschikt. Het verschijnsel neemt af naarmate elke woordenschat completer wordt.
Het neemt ook toe wanneer het kind weet dat zijn gesprekspartner beide talen begrijpt. Het gaat dan om sociale aanpassing, niet om een tekortkoming. Deze genuanceerde interpretatie sluit aan bij wat we beschrijven over emotionele intelligentie tussen 0 en 3 jaar.
Wat tweetaligheid oplevert
Een gedocumenteerd voordeel op het gebied van de executieve controle, dat wil zeggen het vermogen om informatie te onderdrukken om zich op andere informatie te concentreren.
Ellen Bialystok meldt dat tweetalige kinderen van vier tot acht jaar een duidelijk voordeel laten zien bij probleemoplossende taken die deze aandachtsinhibitie vereisen. De verklaring is eenvoudig: een taal spreken betekent voortdurend de andere op de achtergrond houden.
Dit voordeel maakt een tweetalig kind niet intelligenter. Het heeft betrekking op een specifieke functie en de gerapporteerde effecten verschillen per onderzoek. Voorzichtigheid blijft op dit punt geboden.
Wanneer moet u zich zorgen maken en hulp zoeken?
Wanneer de achterstand beide talen tegelijk betreft. Een achterstand in slechts één taal wordt vrijwel altijd verklaard door de blootstelling aan die taal.
De waarschuwingssignalen zijn dezelfde als bij een eentalig kind. Geen gebrabbel rond negen maanden, geen enkel woord rond achttien maanden, geen combinatie van twee woorden rond twee jaar, of verlies van verworven vaardigheden. Een arts of logopedist beoordeelt dan alle talen van het kind, nooit slechts één.
Tweetaligheid mag nooit standaard als verklaring voor een achterstand worden gebruikt. Dat is een veelgemaakte fout die de signalering vertraagt.
Wat in het dagelijks leven helpt
Uit de beschikbare gegevens komen drie principes naar voren, en die zijn kort samen te vatten.
Verhoog de hoeveelheid, niet de methode. Een taal beklijft als die lang en vaak wordt gehoord. Boeken, liedjes, maaltijden, ritten: het zijn de herhaalde momenten die tellen, zoals we uitleggen in ons artikel over praten tegen je kind vanaf de geboorte.
Spreek de taal waarin je je prettig voelt. De kwaliteit van de relatie weegt even zwaar als de hoeveelheid blootstelling. Een ouder die zich uitdrukt in een taal die hij of zij niet goed beheerst, verarmt de interactie zonder voordeel.
Vertrouw op spelen in plaats van op schermen. Een taal wordt verworven in interactie, niet voor een video: ons artikel over schermen vóór 3 jaar licht de gegevens hierover toe. Symbolisch spel tussen 18 en 36 maanden biedt dan weer een uitstekende basis voor expressie.
Daar komen nog twee concrete hefbomen bij. Babygebaren kunnen een brug vormen vóór de eerste woorden. De opvang bepaalt op haar beurt automatisch welk aandeel de meerderheidstaal in de week heeft.
Tot slot is de omgeving belangrijk. Een toegankelijke speel- en leesplek, met boeken in beide talen binnen handbereik van het kind, biedt meer mogelijkheden tot interactie dan een netjes opgeruimde boekenkast buiten bereik.
Samengevat
Vroege tweetaligheid vertraagt de taalontwikkeling niet. De woordenschat wordt verdeeld over twee talen, en de minderheidstaal blijft alleen behouden als die een echte plaats in de dag inneemt. De rest draait om de tijd die je samen doorbrengt.
Heb je nog vragen over de ontwikkeling van je kind? Onze veelgestelde vragen bundelen de meest gestelde antwoorden.
Bronnen
- Bialystok, E., « De verwerving van een tweede taal, tweetaligheid tijdens de vroege kinderjaren en hun impact op de vroege cognitieve ontwikkeling », Encyclopédie sur le développement des jeunes enfants, 2e herziene editie, september 2017.
- De Houwer, A., « Parental language input patterns and children's bilingual use », Applied Psycholinguistics, 2007 — onderzoek onder 1.899 Belgische gezinnen.
- Unsworth, S., « Assessing the role of current and cumulative exposure in simultaneous bilingual acquisition », Bilingualism: Language and Cognition, 2013 — 136 kinderen.
Dit artikel is informatief en vervangt niet het advies van een zorgprofessional. Als u twijfelt over de taalontwikkeling van uw kind, bespreek dit dan met uw arts.
