Wanneer een baby op de tenen loopt, gaat het meestal om een normale fase tijdens de eerste maanden waarin hij leert lopen. Het kind verkent de steun, test zijn evenwicht en wisselt dit af met platvoets lopen. Het gaat dus niet zozeer om de beweging zelf, maar om de duur ervan, de symmetrie en de soepelheid van de enkel.
Waarom gaat een baby op de tenen lopen?
Omdat hij leert lopen. De eerste stapjes doen een beroep op een nog onrijp evenwichtssysteem. Door op de voorvoet te staan, voelt het kind meer onder de voetzool en krijgt het duidelijkere zintuiglijke feedback. Veel kinderen maken deze fase door tussen twaalf en vierentwintig maanden.
Er zijn nog drie andere verklaringen die vaak voorkomen en gemakkelijk samengaan.
- Imitatie en spel. Op de tenen lopen helpt om hoger te reiken, sneller te gaan en op een andere manier geluid te maken.
- De ondergrond. Een koude tegelvloer, een ruw oppervlak of een langpolig tapijt verandert de manier waarop het kind steun zoekt.
- De schoenen. Een stijve zool of een te grote schoen verplaatst het kantelpunt van de voet.
Deze periode valt samen met de ontwikkeling van het evenwichtsgevoel, die we beschrijven in ons artikel over hoe het evenwichtsgevoel zich ontwikkelt.
Baby loopt op de tenen: vanaf welke leeftijd is het reden tot bezorgdheid?
Zolang het kind spontaan afwisselt met platvoets lopen, volstaat eenvoudige observatie. De gebruikelijke richtleeftijd is drie jaar. Daarna verdient voortdurend lopen op de tenen een medisch advies, ook als het geen pijn doet.
Bevolkingsgegevens helpen om dit in perspectief te plaatsen. In een Zweeds onderzoek onder ongeveer 1.400 kinderen die op vijfjarige leeftijd werden onderzocht, liep bijna 5% op de tenen of had dat gedaan. Uit de opvolging van dit cohort tot de leeftijd van tien jaar bleek dat 79% van de betrokken kinderen een typisch looppatroon had ontwikkeld, zonder enige behandeling.
Met andere woorden: de overgrote meerderheid van de situaties lost vanzelf op. Dat neemt niet weg dat onderzoek nodig is wanneer bepaalde signalen optreden.
Signalen die een consultatie rechtvaardigen
- Op de tenen lopen aan slechts één kant. Asymmetrie is het belangrijkste signaal.
- Een stijve enkel. Als het kind de voet niet naar het scheenbeen kan bewegen, is een verkorting van de achillespees mogelijk.
- Niet plat kunnen lopen op verzoek. Een kind dat de hiel niet kan neerzetten, zelfs wanneer het daar bewust op let, moet worden onderzocht.
- Achteruitgang. Een kind dat eerst plat liep en daarna weer langdurig op de tenen gaat lopen.
- Bijkomende signalen. Vaak vallen, moeite om van de grond op te staan, een taalachterstand of problemen met interactie.
In de pediatrische literatuur wordt een zogenaamde idiopathische vorm beschreven: bilateraal en wisselend lopen op de tenen, een normaal neurologisch onderzoek, het vermogen om op verzoek plat te lopen en geen perinatale voorgeschiedenis. De diagnose wordt gesteld door andere oorzaken uit te sluiten. De oorzaken die eerst moeten worden uitgesloten, zijn neurologisch en neuromusculair, met name cerebrale parese en spierziekten.
Vroegtijdige signalering van neurologische ontwikkelingsproblemen volgt in Frankrijk een gestructureerde aanpak. We vatten deze samen in ons artikel over signalering vóór de leeftijd van drie jaar.
Wat kun je thuis concreet doen?
Voer geen manipulaties of geforceerde rekoefeningen uit zonder professioneel advies. Wel kunnen verschillende omstandigheden het kind op natuurlijke wijze stimuleren om de hele voet neer te zetten.
Laat de voeten zo vaak mogelijk bloot
Op blote voeten krijgt het kind directe zintuiglijke feedback en past het voortdurend zijn steun aan. Thuis is dit de meest gunstige situatie. We leggen dit principe verder uit in ons artikel over vrije motorische ontwikkeling.
Zorg voor een geschikte ondergrond
Een vlakke, stabiele en licht verende ondergrond stimuleert het neerzetten van de hiel. Een harde en koude vloer zet het kind er juist toe aan het contactoppervlak te verkleinen. Een opvouwbare XPE-speelmat van schuim biedt een nuttig compromis: stevig genoeg om het evenwicht niet te verstoren en isolerend genoeg om niet koud aan te voelen.
Maten, diktes en toepassingen worden uitgelegd op onze pagina babyspeelmatten.
De keuze van het materiaal is niet onbelangrijk. Onze gids voor schuimmatten voor baby's vergelijkt de dichtheden, diktes en certificeringen.
Controleer de schoenen
Voordat het lopen stabiel is, dienen schoenen vooral om buiten te beschermen. Een dunne, soepele zool, de juiste maat en een lage schacht zijn geschikter dan een stijf model. Onze gids over de eerste babyschoenen licht de criteria en het juiste moment toe.
Bied situaties aan die de hiel stimuleren
Een zachte helling oplopen, over een licht hellend vlak lopen of hurken om een voorwerp op te rapen: deze bewegingen laten de enkel over zijn volledige bewegingsbereik werken. Spel op de grond blijft de beste ondersteuning, zonder oefeningen op te leggen.
Lopen op de tenen en de algemene motorische ontwikkeling
Lopen op de tenen komt zelden op zichzelf voor. Het maakt deel uit van een bredere motorische ontwikkeling, van omrollen tot rechtop staan en vervolgens de eerste stapjes. Ons artikel over de leeftijd waarop baby's hun eerste stapjes zetten plaatst deze fasen in hun gebruikelijke volgorde.
De ontwikkelingsmijlpalen verschillen sterk van kind tot kind, en die variatie is normaal. Ons artikel over de fijne en grove motoriek legt uit hoe beide zich parallel ontwikkelen.
Wat je moet onthouden
Een baby die tijdens het eerste jaar waarin hij leert lopen op de tenen loopt, maakt meestal een normale motorische ervaring door. Let op drie punten: de symmetrie, de soepelheid van de enkel en het vermogen om de hielen neer te zetten wanneer daarom wordt gevraagd. Na de leeftijd van drie jaar, of bij asymmetrie, is het belangrijk een arts te raadplegen.
Dit artikel vervangt geen klinisch onderzoek of medisch advies. Raadpleeg bij twijfel eerst de huisarts of kinderarts.
Bronnen
- Péjin Z., Pannier S., Glorion C., « Lopen op de tenen », Archives de Pédiatrie, 2010.
- Engström P., Tedroff K., « The Prevalence and Course of Idiopathic Toe-Walking in 5-Year-Old Children », Pediatrics, augustus 2012.
- Engström P., Tedroff K., « Idiopathic Toe-Walking: Prevalence and Natural History from Birth to Ten Years of Age », The Journal of Bone and Joint Surgery, juni 2018.
