Het signaleren van neuro-ontwikkelingsstoornissen berust in Frankrijk op een eenvoudig principe: niet afwachten. De Haute Autorité de santé adviseert om al in het eerste levensjaar waarschuwingssignalen te herkennen en zonder een volledige diagnose af te wachten door te verwijzen. Een nationaal systeem, de coördinatie- en verwijzingsplatforms, maakt het sinds 2019 mogelijk om vroegtijdige, gefinancierde begeleiding te starten. Dit is wat dit traject inhoudt en wat ouders zelf kunnen observeren.
Wat omvatten neuro-ontwikkelingsstoornissen?
De term omvat verschillende, van elkaar te onderscheiden situaties die zich tijdens de ontwikkeling van het kind voordoen. Het gaat onder meer om autismespectrumstoornissen, aandachtstekortstoornissen, specifieke leerstoornissen, stoornissen in de intellectuele ontwikkeling en motorische ontwikkelingsstoornissen.
Deze situaties komen vaak voor. Volgens de officiële evaluatie van de nationale strategie, gepubliceerd in april 2026, zou alleen al de aandachtstekortstoornis ongeveer 5% van de kinderen in Frankrijk treffen. Dat komt neer op meer dan twee miljoen mensen van alle leeftijden samen.
Eén punt moet duidelijk worden gesteld. Signaleren is niet hetzelfde als diagnosticeren. Een waarschuwingssignaal rechtvaardigt onderzoek, geen conclusie. Veel kinderen bij wie signalen worden vastgesteld, krijgen uiteindelijk geen diagnose.
Wat de HAS aanbeveelt voor signalering
De Haute Autorité de santé publiceerde in maart 2020 een aanbeveling voor het signaleren en verwijzen van kinderen met een verhoogd risico, vanaf de geboorte tot 7 jaar. Dit is nog steeds het referentiedocument.
Twee niveaus van alertheid
De aanbeveling maakt onderscheid tussen kinderen met een hoog risico en kinderen met een matig risico. Dit onderscheid bepaalt wie het kind begeleidt en met welke frequentie.
De factoren voor een hoog risico zijn nauwkeurig opgesomd. Het gaat om extreme vroeggeboorte vóór 32 weken, een intra-uteriene groeivertraging, hypoxisch-ischemische encefalopathie en een perinataal cerebrovasculair accident. Daar komen bepaalde hersenafwijkingen, een familiale voorgeschiedenis van een ernstige stoornis en prenatale blootstelling aan valproaat of alcohol bij.
Factoren voor een matig risico zijn onder meer matige of late vroeggeboorte, graad-1-encefalopathie, prenatale blootstelling aan psychoactieve stoffen of een neonatale septische shock.
Gerichte observatieafspraken
Voor kinderen met een verhoogd risico adviseert de HAS een gestandaardiseerde evaluatie op specifieke leeftijden: 9 maanden, 18 maanden, 24 maanden, tussen 30 en 36 maanden en vervolgens tussen 4 en 5 jaar. Bij een te vroeg geboren kind wordt tot de leeftijd van 2 jaar de gecorrigeerde leeftijd gebruikt.
Deze afspraken sluiten aan bij de bestaande kalender. Van de twintig verplichte medische onderzoeken tijdens de kinder- en adolescentieperiode vinden er veertien plaats tussen de geboorte en de leeftijd van 3 jaar. De opvolging van de ontwikkeling neemt daarin een centrale plaats in.
De signaleringslijst
De HAS stelt een hulpmiddel beschikbaar met de titel “Een ongebruikelijke ontwikkeling herkennen bij kinderen jonger dan 7 jaar”. Het behandelt vijf domeinen: motoriek, taal, sociale betrokkenheid, gedragsregulatie en werkgeheugen.
Eén punt uit de aanbeveling verdient bijzondere aandacht. De bezorgdheid die ouders uiten, vormt op zichzelf al een waarschuwingssignaal, ongeacht de leeftijd van het kind. Deze bezorgdheid mag niet worden gebagatelliseerd.
Welke waarschuwingssignalen zijn er vóór 3 jaar?
Geen enkel afzonderlijk signaal volstaat om conclusies te trekken. Het aanhouden van meerdere signalen, de combinatie ervan of het verlies van een eerder verworven vaardigheid rechtvaardigt medisch advies.
- Motoriek. Het hoofd niet zelfstandig kunnen ophouden na 4 maanden. Zich op 8 maanden nog niet omrollen. Zich op 12 maanden nog niet zelfstandig kunnen verplaatsen. Een duidelijke en aanhoudende asymmetrie in het gebruik van de ledematen.
- Taal. Geen gebrabbel op 12 maanden. Geen enkel woord op 18 maanden. Geen combinatie van twee woorden op 24 maanden.
- Sociale betrokkenheid. Geen sociale glimlach. Niet wijzen op 18 maanden. Langdurig oogcontact vermijden.
- Regressie. Op elke leeftijd verlies van taal, oogcontact of een reeds verworven motorische vaardigheid.
De gewone ontwikkelingsmijlpalen worden uitgebreid beschreven in onze artikelen over de fijne en grove motoriek van 0 tot 3 jaar en over de taalontwikkeling van 0 tot 3 jaar.
Tot wie kun je je het beste eerst wenden?
De arts die het kind opvolgt, is het eerste aanspreekpunt. Dat kan de huisarts, de kinderarts of de arts van de moeder- en kindzorg zijn. Deze arts voert de eerste signalering uit en zorgt, indien nodig, voor de verwijzing.
Voor kinderen met een hoog risico voorziet de HAS in een gespecialiseerd consult voor neuro-ontwikkeling. Dit wordt georganiseerd nog vóór het ontslag uit de kraamafdeling of de neonatologieafdeling.
Hoe werken de coördinatie- en verwijzingsplatforms?
De coördinatie- en verwijzingsplatforms, die vanaf 2019 zijn opgericht, vormen de belangrijkste vernieuwing binnen het Franse systeem. Ze hebben een duidelijk doel: begeleiding mogelijk maken voordat de diagnose is gesteld.
De arts verwijst het kind naar het platform in de regio. Dit platform coördineert een traject van onderzoeken en interventies bij zelfstandige professionals, zoals een psychomotorisch therapeut, ergotherapeut of psycholoog. Deze sessies worden normaal gesproken niet vergoed door de ziektekostenverzekering. Het forfait voor vroegtijdige interventie zorgt gedurende één jaar voor de vergoeding, met de mogelijkheid tot één verlenging.
De officiële evaluatie die in april 2026 werd gepubliceerd, maakt de omvang van het systeem duidelijk. Er zijn 182 platforms uitgerold in het land, waarvan 73 gericht zijn op kinderen van 7 tot 12 jaar. Sinds de oprichting ervan zijn 186.193 kinderen gesignaleerd. Van hen zijn 145.033 kinderen van 0 tot 6 jaar naar een platform verwezen. In 2025 kregen 110.897 kinderen een forfait.
Deze evaluatie wijst ook op aanhoudende structurele problemen. Het aantal professionals en de toegangstermijnen verschillen sterk per regio. De toegang blijft van departement tot departement ongelijk.
Waarom maakt vroegtijdige signalering verschil?
De onderbouwing ligt in de plasticiteit van de hersenen. De eerste jaren zijn de periode waarin de hersenen zich het snelst aanpassen aan ervaringen. Dit is de gedachte achter het beleid van de eerste duizend dagen, dat wordt toegelicht in ons artikel over de ontwikkeling van de hersenen tijdens de eerste duizend dagen.
We moeten wel voorzichtig blijven met wat dit betekent. Vroegtijdige interventie verbetert ontwikkelingsuitkomsten: daarover bestaat een brede professionele consensus. De stoornis verdwijnt er niet door en de omvang van het voordeel verschilt sterk per situatie. De interventies die de HAS sinds 2026 aanbeveelt, worden besproken in ons artikel over vroegtijdige interventie bij autisme.
Wat ouders dagelijks kunnen doen
Signalering is een taak van professionals. Observeren begint echter bij de ouders, die hun kind in allerlei dagelijkse situaties zien.
Drie eenvoudige gewoonten kunnen daarbij concreet helpen. Noteer observaties in de loop van de maanden, in plaats van alles tijdens het consult te moeten reconstrueren. Bespreek wat je zorgen baart zonder de volgende afspraak af te wachten. En geef het kind tijd om vrij op de grond te spelen, zodat je de spontane bewegingen kunt observeren zonder het kind te sturen.
Dit laatste sluit aan bij de aanpak die wordt beschreven in ons artikel over vrije motoriek en de toepassing daarvan in het dagelijks leven. Een vrijgemaakte vloer en een stevige ondergrond laten zien wat een wipstoeltje aan het zicht onttrekt. Onze praktische informatie over de motoriekmat en lichamelijke ontwikkeling vormt hierop een aanvulling.
Maten, diktes en toepassingen worden uitgelegd op onze pagina babyspeelmatten.
Geen enkel hulpmiddel vervangt medisch advies. Het gaat er alleen om de omstandigheden voor observatie te creëren.
Wat je moet onthouden
De signalering van neuro-ontwikkelingsstoornissen berust op drie pijlers: een kalender met verplichte onderzoeken, een door de HAS gevalideerde observatielijst en een netwerk van regionale platforms. Het systeem wordt verder uitgebreid: sinds 2019 zijn meer dan 186.000 kinderen gesignaleerd.
Twee boodschappen springen eruit. Bezorgdheid van ouders moet worden uitgesproken en niet worden uitgesteld. En een gesignaleerd teken is nog geen gestelde diagnose.
Voor vragen over onze producten, de materialen en de veiligheidstests biedt de veelgestelde vragen van Treelys® uitgebreide antwoorden.
Bronnen
- Haute Autorité de santé, “Neuro-ontwikkelingsstoornissen: signalering en verwijzing van kinderen met een verhoogd risico”, aanbeveling voor goede praktijk, gepubliceerd op 17 maart 2020.
- Haute Autorité de santé, hulpmiddel “Een ongebruikelijke ontwikkeling herkennen bij kinderen jonger dan 7 jaar”, 2020.
- Interministeriële delegatie voor de nationale strategie voor neuro-ontwikkelingsstoornissen, “Evaluatie 2025-2026 van de nationale strategie 2023-2027”, gepubliceerd in april 2026.
- Assurance Maladie, “De 20 medische vervolgonderzoeken van het kind en de adolescent”, geraadpleegd in augustus 2026.
