Kijkt je baby scheel, af en toe en in de eerste weken? Meestal is dat niets om je zorgen over te maken. De NHS, de Britse gezondheidsdienst, geeft aan dat tijdelijk scheelzien vóór de leeftijd van 3 maanden vaak voorkomt. Een oog dat voortdurend afwijkt, of scheelzien dat na 3 maanden blijft, laat je wel door een arts bekijken.
Scheelzien (strabisme) betekent dat de ogen niet goed op één lijn staan: ze kijken niet in dezelfde richting. Bij jonge kinderen komt het vaak voor. Hoe eerder het ontdekt wordt, hoe beter het te behandelen is, want het zien ontwikkelt zich in de eerste levensjaren.
Waarom kijkt een pasgeborene soms scheel?
Bij de geboorte is het visuele systeem nog onrijp. De spieren die de ogen richten en de hersenen die de twee beelden samenvoegen, leren in de loop van de weken samenwerken. In die periode kan een oog even naar de neus of naar buiten afdwalen en daarna weer op zijn plek komen.
Die korte afwijkingen horen bij de normale rijping. Ze komen vaak voor als de baby moe is, naar iets heel dichtbij staart of in slaap valt. Ons artikel over de ontwikkeling van het zien van je baby van 0 tot 12 maanden beschrijft de stappen van deze rijping.
Baby kijkt scheel: vanaf welke leeftijd naar de arts?
De richtlijn van de NHS is eenvoudig. Vraag medisch advies als je kind:
- voortdurend scheel kijkt, ongeacht de leeftijd;
- ouder is dan 3 maanden en af en toe scheel kijkt;
- slecht lijkt te zien, bijvoorbeeld door vaak het hoofd naar één kant te draaien of een oog dicht te knijpen om te kijken.
Vóór 3 maanden komt scheelzien dat komt en gaat vaak voor en is het meestal geen reden tot zorg. De NHS benadrukt wel: blijvend scheelzien, of scheelzien dat na 3 maanden ontstaat, mag je niet negeren. Twijfel je, bespreek het dan altijd bij een controle.
In Frankrijk kunnen de huisarts, de kinderarts of de PMI (Protection maternelle et infantile, de Franse dienst voor moeder- en kindzorg) een eerste onderzoek doen en doorverwijzen naar een oogarts. Ons artikel over de eerste afspraak bij de PMI legt uit hoe die bezoeken verlopen.
Schijnscheelzien: als de ogen scheel lijken zonder het te zijn
Veel baby’s lijken scheel te kijken terwijl hun ogen perfect op één lijn staan. Oogartsen noemen dat pseudostrabisme of schijnscheelzien. De Amerikaanse vereniging voor kinderoogheelkunde en strabisme (AAPOS) beschrijft het als heel gewoon bij baby’s.
De oorzaak is anatomisch. De neusbrug van een zuigeling is nog breed en plat. Kleine huidplooien, epicanthus genoemd, bedekken de binnenhoek van de ogen. Daardoor zie je aan de kant van de neus minder wit en lijkt het oog naar binnen gedraaid. Op foto’s valt dat meer op, als het kind opzij kijkt.
Hoe de arts het verschil ziet
De arts schijnt met een lampje in beide ogen. Valt de lichtreflectie in het midden van beide pupillen, dan staan de ogen recht. Hij kan ook de afdektest doen: hij dekt eerst het ene en dan het andere oog af en kijkt of het vrijgekomen oog beweegt om zich opnieuw te richten.
Schijnscheelzien hoeft niet behandeld te worden en wordt vaak minder naarmate het gezicht groeit. De AAPOS wijst er wel op dat een baby met schijnscheelzien later echt scheelzien kan ontwikkelen. Regelmatige controle blijft dus nuttig.
Waarom scheelzien vroeg behandeld moet worden
Als de twee ogen niet in dezelfde richting kijken, krijgen de hersenen twee verschillende beelden. Om niet dubbel te zien, kunnen ze het beeld van het afwijkende oog uiteindelijk gaan negeren. Dat oog ontwikkelt zich dan minder goed: dat is amblyopie, vaak ‘lui oog’ genoemd.
De NHS benadrukt dat oogproblemen blijvend kunnen worden als ze niet op jonge leeftijd behandeld worden. Het gaat dus niet om het uiterlijk. Het doel is dat elk oog normaal leert zien in de periode waarin het visuele systeem nog vormbaar is.
Mogelijke oorzaken van echt scheelzien
Bij kinderen ontstaat scheelzien vaak doordat het oog een afwijking in het zien probeert te compenseren: bijziendheid, verziendheid of astigmatisme. De AAPOS herinnert eraan dat het vaak voorkomt bij kinderen die verder kerngezond zijn. Het komt vaker voor bij kinderen met bepaalde aandoeningen, zoals hersenverlamming (cerebrale parese) of het syndroom van Down.
In zeldzamere gevallen kan scheelzien wijzen op een oogziekte, zoals retinoblastoom. Dat is een van de redenen waarom de NHS aanraadt elk kind dat scheel kijkt te laten onderzoeken.
Hoe wordt scheelzien bij jonge kinderen behandeld?
De behandeling hangt af van de oorzaak en de leeftijd. De oogarts meet eerst het zicht van het kind, vaak nadat de pupillen met druppels zijn verwijd. De NHS en de AAPOS beschrijven de volgende mogelijkheden:
- Een bril, als het scheelzien samenhangt met een afwijking in het zien. Soms is dat al genoeg om de ogen weer recht te zetten.
- Een ooglapje, bij amblyopie. Het oog dat goed ziet wordt afgedekt, zodat de hersenen het andere oog moeten gebruiken.
- Oogoefeningen, bij bepaalde vormen, op voorschrift.
- Een operatie aan de oogspieren, als een bril niet volstaat. Daarbij worden de spieren verplaatst om de ogen recht te zetten.
De AAPOS geeft aan dat bijkomende problemen, zoals amblyopie, meestal vóór een eventuele operatie behandeld worden. De NHS voegt toe dat een lui oog soms eerst behandeld moet worden.
Een peuter een bril of ooglapje laten accepteren
Een kind van 18 maanden met een bril? Dat kan. Zachte kindermonturen met een elastische band blijven goed zitten. Zet ze op tijdens rustige, fijne momenten, bij het voorlezen of tijdens een spelletje. Het ooglapje wordt beter geaccepteerd als het een kort ritueel op een vast tijdstip wordt, in plaats van iets waarover je elke keer moet onderhandelen.
Wat kun je als ouder in het dagelijks leven opmerken?
Ouders merken een afwijking vaak als eersten op. Enkele observaties zijn handig om te noteren voor de afspraak:
- welk oog afwijkt, naar de neus of naar buiten;
- of de afwijking constant is of vooral ’s avonds optreedt, bij vermoeidheid;
- of je kind het hoofd scheef houdt, in de zon een oog dichtknijpt of vaak in één oog wrijft;
- of de flitsreflectie op foto’s in beide ogen verschillend is.
Een foto of kort filmpje van het moment waarop het oog afwijkt, helpt de arts enorm, want tijdelijk scheelzien is niet altijd zichtbaar tijdens het onderzoek.
Kunnen kijkspelletjes scheelzien corrigeren?
Nee. Geen enkel spel vervangt een oogonderzoek of een voorgeschreven behandeling. Dagelijkse activiteiten ondersteunen wel de normale ontwikkeling van het zien: een voorwerp met de ogen volgen, een speeltje pakken, naar contrasten kijken, gezichten van dichtbij bekijken.
De oog-handcoördinatie ontwikkelt zich tegelijk met het zien. Ons artikel over de leeftijd waarop je baby dingen vastpakt laat zien hoe die twee vaardigheden samen vooruitgaan. Voor de eerste maanden kun je ook onze spelideeën voor 0 tot 6 maanden bekijken.
Om te onthouden
- Een baby die vóór 3 maanden af en toe scheel kijkt, is heel gewoon en meestal niet ernstig.
- Blijvend scheelzien, of scheelzien dat na 3 maanden aanhoudt, laat je door een arts bekijken.
- Schijnscheelzien, door de vorm van de neus en de huidplooien, komt heel vaak voor en hoeft niet behandeld te worden.
- Onbehandeld echt scheelzien kan leiden tot amblyopie, daarom is het belangrijk er vroeg bij te zijn.
- Bril, ooglapje, oefeningen of operatie: de behandeling hangt af van de oorzaak.
- Een foto of filmpje van de afwijking helpt de arts tijdens de afspraak.
Bronnen
- NHS, ‘Squint’, pagina herzien op 02-05-2023.
- American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS), ‘Strabismus’, bijgewerkt op 07-10-2020.
- American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS), ‘Pseudostrabismus’, bijgewerkt in oktober 2023.
