Het contract met de gastouder (contrat assistante maternelle) is een schriftelijke arbeidsovereenkomst die de ouder als werkgever en de erkende gastouder ondertekenen voordat de opvang begint. Het legt de opvanguren, het gemiddelde maandloon, het verlof, de onkostenvergoeding en de proeftijd vast. Het valt onder de collectieve arbeidsovereenkomst (convention collective) voor particuliere werkgevers en huishoudelijk werk, die sinds 1 januari 2022 van kracht is.
Deze gids zet de regels op een rij die zijn gepubliceerd door de Urssaf (de Franse instantie die de sociale premies int) en in de informatiebladen van de regionale diensten van het Franse ministerie van Arbeid (DREETS), zodat je dit document rustig kunt voorbereiden.
Is een contract met de gastouder verplicht?
Ja. De Urssaf zegt het zonder omwegen: “Een schriftelijke arbeidsovereenkomst is verplicht.” Het contract wordt gedateerd en in tweevoud ondertekend, één exemplaar voor elke partij. Jij bent de werkgever: het is dus aan jou om het voor te stellen, ook al heeft de gastouder vaak een eigen model.
Het referentiekader is de collectieve arbeidsovereenkomst van de sector particuliere werkgevers en huishoudelijk werk, bekend onder nummer IDCC 3239 (het officiële cao-nummer). Ze werd ondertekend op 15 maart 2021 en geldt sinds 1 januari 2022 voor alle werkgevers. Ze verving de vroegere cao die specifiek voor gastouders gold.
De Urssaf stelt drie downloadbare modellen ter beschikking, gepubliceerd op 17 april 2024: een contract voor onbepaalde tijd, een contract voor bepaalde tijd en een model voor een aanhangsel om later een essentieel onderdeel van het contract te wijzigen.
Deze clausules horen in het contract
Volgens de Urssaf vermeldt elk contract van een werknemer in dienst van een particulier:
- de identiteit en contactgegevens van beide partijen;
- de toepasselijke cao;
- de duur van de proeftijd;
- de duur en de tijden van de opvang;
- de vergoeding;
- betaald verlof en feestdagen;
- de overige vergoedingen.
Voor een erkende gastouder komen daar beroepsspecifieke gegevens bij:
- het kenmerk en de data van de erkenning, afgegeven door de conseil départemental (de departementale raad);
- de beroepsaansprakelijkheidsverzekering;
- de autoverzekering, als de gastouder je kind vervoert;
- het maandelijkse basisloon;
- de afspraken over het opnemen van verlof;
- het bedrag van de dagelijkse onkostenvergoeding;
- de gekozen regeling voor de maaltijden: verzorgd door de ouders of door de gastouder.
Denk ook aan de praktische kant: wie je kind mag ophalen, de gegevens van de huisarts, slaap- en eetgewoonten. Die staan vaak in een apart document, het opvangplan (projet d’accueil). Onze paklijst voor de gastouder helpt je de eerste dag voor te bereiden.
Volledig of onvolledig jaar: zo wordt het maandloon berekend
Bij regelmatige opvang wordt het loon verplicht als vast maandbedrag betaald. Het wordt over twaalf maanden gespreid, ook als je kind in sommige weken niet wordt opgevangen. De berekening hangt af van het aantal geplande opvangweken over twaalf opeenvolgende maanden.
Opvang gedurende 52 weken (volledig jaar)
Je kind wordt het hele jaar opgevangen, behalve tijdens het verlof van de gastouder. Het informatieblad van de DREETS Occitanie, bijgewerkt op 5 november 2024, geeft de volgende formule:
uren per week × 52 ÷ 12 = uren per maand, daarna vermenigvuldigd met het bruto uurloon.
De gastouder neemt het betaalde verlof dan in de loop van het jaar op, en het wordt betaald volgens de regels van de cao.
Opvang gedurende 46 weken of minder (onvolledig jaar)
Dit geldt voor gezinnen die in bepaalde weken geen opvang nodig hebben, bijvoorbeeld tijdens hun eigen vakantie. De formule vervangt 52 door het aantal geplande weken:
uren per week × geplande weken ÷ 12 = uren per maand, vermenigvuldigd met het bruto uurloon.
De DREETS geeft een voorbeeld. De ouders willen 7 weken geen opvang en de gastouder neemt 5 weken verlof, waarvan 2 tegelijk met de ouders. Het aantal niet-gewerkte weken is dus 7 + 5 − 2 = 10, wat neerkomt op 42 geplande weken.
In een onvolledig jaar wordt het opgebouwde betaalde verlof bovenop het maandelijkse basisloon uitbetaald. Op de verjaardag van het contract, en uiterlijk bij het einde ervan, volgt een verrekening waarbij het betaalde loon wordt vergeleken met het verschuldigde loon. Die verrekening werkt alleen in het voordeel van de werknemer.
En bij occasionele opvang?
Bij incidentele opvang wordt het loon niet als vast maandbedrag betaald. Het wordt berekend op basis van de werkelijke duur van de opvang, zoals de Urssaf aangeeft.
Het betaalde verlof van de gastouder
Zoals elke werknemer bouwt een gastouder volgens het Franse arbeidswetboek (Code du travail) 2,5 werkdagen verlof op per gewerkte maand. Het contract bepaalt hoe dat verlof wordt opgenomen en betaald.
Twee punten vragen om vooruitdenken:
- De data. Een gastouder die meerdere kinderen opvangt, moet de wensen van meerdere gezinnen op elkaar afstemmen. Spreek de sluitingsperiode dus het best vroeg in het jaar af.
- De manier van uitbetalen in een onvolledig jaar. De cao voorziet in meerdere berekeningsmethoden. Controleer welke je kiest en leg die vast in het contract, om misverstanden in juni te voorkomen.
Valt jouw vakantie niet samen met die van de gastouder, zorg dan voor een vervangende oplossing. Ons artikel over de opvangmogelijkheden in Frankrijk zet de beschikbare opties op een rij.
De proeftijd en de eerste dagen
De proeftijd geldt niet automatisch: alleen als het contract erin voorziet. Het informatieblad van de DREETS Auvergne-Rhône-Alpes van 18 maart 2024 legt de maximale duur vast:
- 2 maanden als je kind 4 dagen of meer per week wordt opgevangen;
- 3 maanden als het 1 tot 3 dagen per week wordt opgevangen;
- 30 dagen voor de opvang van een volgend kind uit hetzelfde gezin, als er al een contract loopt en de proeftijd daarvan goed is verlopen.
De eerste dagen dienen vaak om stap voor stap te wennen. Je kind leert de plek en de persoon kennen via korte, daarna langere momenten. De principes lijken op die uit ons artikel over wennen aan het kinderdagverblijf.
Loon, vergoedingen en aangifte
Het contract onderscheidt verschillende onderdelen van de vergoeding:
- het bruto uurloon, dat niet lager mag zijn dan het minimum uit de cao;
- de onkostenvergoeding, betaald per dag van werkelijke opvang, voor de kosten van speelgoed, water of elektriciteit;
- de maaltijdkosten, als de gastouder de maaltijden verzorgt;
- extra uren of uren met toeslag, bovenop de afgesproken opvangtijd.
Elke maand geef je de vergoeding aan via Pajemploi, de onlinedienst van de Urssaf voor de loonaangifte van gastouders. Via die aangifte wordt ook de kinderopvangtoeslag (complément de libre choix du mode de garde) berekend en uitbetaald. Ons artikel over de CMG voor de gastouder legt uit hoe die sinds de hervorming van 2025 wordt berekend.
Het contract regelt ook hoe met de afwezigheid van je kind wordt omgegaan, waarvoor de cao een kader biedt. Afwezigheid door ziekte komt het eerste jaar vaak voor: ons artikel over een ziek kindje in de groepsopvang helpt je je erop voor te bereiden.
Wat gebeurt er als het contract afloopt?
De ouder kan het contract beëindigen door het kind uit de opvang te halen. Volgens het informatieblad van de DREETS van 18 maart 2024 wordt de beslissing meegedeeld per aangetekende brief met ontvangstbevestiging, of persoonlijk overhandigd tegen ondertekend ontvangstbewijs, ongeacht de anciënniteit.
Er geldt een opzegtermijn, behalve bij ernstige of zware fout:
- 8 dagen bij een anciënniteit van minder dan 3 maanden;
- 15 dagen tussen 3 maanden en minder dan een jaar;
- 1 maand vanaf een jaar.
Vanaf 9 maanden anciënniteit is een ontslagvergoeding verschuldigd, behalve bij ernstige of zware fout. Die bedraagt 1/80 van het totaal van de brutolonen die tijdens het contract zijn ontvangen. De werkgever overhandigt daarna een laatste loonstrook, een werkgeversverklaring, een attest voor France Travail (de Franse openbare arbeidsbemiddelingsdienst) en een eindafrekening.
Liep het contract op basis van een onvolledig jaar, dan vergelijkt een laatste verrekening het betaalde loon met de werkelijk gewerkte uren.
Het contract voorbereiden: de checklist vóór je tekent
- De erkenning en de opvangcapaciteit controleren bij de conseil départemental.
- Kiezen tussen volledig en onvolledig jaar, door je afwezigheidsweken te tellen.
- De opvanguren, de dagen en de regels bij vertraging vastleggen.
- Beslissen wie de maaltijden en het linnengoed verzorgt.
- Het maandloon en de onkostenvergoeding berekenen.
- Het verlof en de manier van uitbetalen afspreken.
- De proeftijd en de wenperiode inplannen.
- Je inschrijven bij Pajemploi en de CMG aanvragen.
Bereid het contract idealiter tijdens je verlof voor, enkele weken voor je terugkeer naar het werk. Het weegt ook op het budget van het jaar: ons artikel over het budget voor een baby in het eerste jaar zet de opvang naast de andere uitgaven.
Bronnen
- Urssaf, “Préparer le contrat de travail pour un salarié à domicile ou un assistant maternel”, pagina gepubliceerd op 8 april 2024, modelcontracten gepubliceerd op 17 april 2024.
- DREETS Occitanie (DDETS de la Haute-Garonne), “Le contrat de travail des assistants maternels : mensualisation”, versie van 5 november 2024.
- DREETS Auvergne-Rhône-Alpes, “Assistants maternels employés par des particuliers : rupture du CDI par l'employeur”, informatieblad van 18 maart 2024.
- Code du travail (Frans arbeidswetboek), artikel L3141-3 (opbouw van betaald verlof).
